UMTHETHOMLINGWA WOKUTHUTHUKISWA KWEMIDIYA EMPHAKATHINI KUNYE NEHLANGANO YABASEBENZELI BOKUJAMELELISA
Njengombana wendlalwa eSibethamthethweni sesiTjhaba njengomThethomlingwa wama- 75; UmThethomlingwa ugadangiswe eGurandeni lakaRhulumende eliyinomboro 23090 langezi- 4 Feberbari 2002
Umtlolo wesiNgisi ngiwo ozakuthathwa njengomtlolo wangokomthetho womThethomlingwa
UMTHETHOMLINGWA
Ukuhloma iHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa zokuthuthukiswa kweMidiya ngokunaba kwayo; ukuqalelela iminqopho kunye nemisebenzi yayo; ukuqalelela umthethosisekelo weBhodo kunye nokuphathwa kweHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa yiBhodo; ukuqalelelwa kwesiphathiswa esilawulako kunye nabanye abasebenzi bokujamelelisa; ukuqalelela kweemali zeHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa; ukuqalelelwa kwesekelo lamaprojekthi anqotjhiswe ekuphuhliseni ukuthuthukiswa kwemidiya kunye nokujameleka kwayo; kunye noqalelela izinto eziphathelene nalokhu.
Isiqangulo
NGETJHEJO LOKOBANA KUFANELEKILE-
KUHLONYWE iHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa zokuthuthukiswa kweMidiya kunye nokunaba kwayo ukurhelebha ukwakha ibhoduluko lokukghonakalisa ukuthuthukiswa kwemidiya nokunaba kwayo okukhuthaza ukubonisana emphakathini okuveza iindingo kunye neenrhuluphelo zamaSewula Afrika woke;
KULUNGISWE indaba yokurarhelwa ngaphandle kunye nokugadangelwa kwemiphakathi nabantu egade badinywe amathuba wokungena kwezemidiya kunye nebubulo lakhona;
KUPHUHLISWE ukuthuthukiswa ukujameleka kwemidiya ngokunaba kwayo ngokunikela isekelo, khulu khulu emiphakathini kunye nemaprojekthini amancani wokungenisa imali wemidiya;
Iinhlathululo
KilomThetho, ngaphandle kobana kutjengiswe ngenye indlela emtlolweni i iHlangano yabaSebenzeli kutjhiwo iHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa ehlonywe ngokuya kwesigaba 2;
ii IBhodo kutjhiwo iBhodo ebalwe esigabeni 4;
iii Umphakathi kutjhiwo abantu ngokuya kokuhlala kwabo endaweni ethileko kunye nesinye nesinye isiqhema sabantu nanyana ingcenye yomphakathi enekareko eqinisekako, efanako nenqophileko, kubalwa neenqhema ezibalwe bunqopha esigabeni 17;
iv iMidiya yomPhakathi kutjhiwo amabhizinisi weMidiya aphethwe begodu angawomphakathi egade udinywe amathuba esikhathini sangaphambili, lapho inzuzo eyenziwako ibuye itjalwe emphakathini nanyana ebhizinisini lemidiya;
v ukujameleka ngokunaba manqophana nemidiya, kutjhiwo ukukghona ukuthola imithombo yelwazi nemibono eyahlukeneko, kunye nokujanyelwa kuhle nangokulinganiswa kumidiya mazombe;
vii midiya kutjhiwo zoke iindlela zokuthintana nomphakathi mazombe, okungaba mitlolo egadangisiweko, mirhatjho, ithelevitjhini kunye nezinye iindlela zegezi zokwethula imibiko;
viii ukuthuthukiswa kwemidiya kutjhiwo ukuthuthukiswa kwebhoduluko lemidiya kunye nemithangalasisekelo yakhona, khona imiphakathi egade idinywe amathuba esikhathini sangaphambili kunye nabantu abanjalo bazakukghona ukuba banikazi bemidiya, abaphathi, abakhiqizi kunye nabathengi bemidiya.
ix ibubulo lemidiya kutjhiwo ikambiso yoke yokukhiqiza yemidiya, okungabala hlangana nokhunye, ukubika iindaba, ukubuthelela iindaba, ukukhangisa, ukumaketha, ukwelusa, ukugadangisa, ukuphadlhalalisa imitlolo kunye nokuphadlhalajisa amatshwayomitlolo;
x ilungu kutjhiwo ilungu leBhodo;
xiii qunta kutjhiwo ukuqunta ngesiyalelo;
xiv amaprojekthi kutjhiwo amaprojekthi abalwe esigabeni 18;
xv isiyalelo kutjhiwo isiyalelo esenziwe ngokuya kwesigaba 21;
xvi imidiya encani yokungenisa imali kutjhiwo imidiya ezijameleko nanyana imizamo yebhizinisi lemidiya elilawulwa mumuntu bona azuze ebhizinisini emaphakathi, encani nanyana encani khulu njengokuhlukanisa emThethweni wesiTjhaba wamaBhizinisi amaNcani, ka 1996 UmThetho oyinomboro 102 ka 1996;
xvii isekelo kutjhiwo isekelo elibalwe esigabeni 15;
xviii lomThetho ubala hlangana nokhunye, esinye nesinye isiyalelo esenziwa ngokuwulandela.
Ukuhlonywa kweHlangano yabaSebenzeli
Umuntu wangokomthetho owaziwa njengomsebenzeli wokuthuthukiswa kokujameleka kwemidiya ngokunaba kwayo uhlonywa ngalesi sigaba.
IHlangano yabaSebenzeli izakwenza nofana yini ngokusebenzisa iBhodo kwaphela, ngaphandle kwamajamo lapho iBhodo ngokwayo iyinikela amandla wokwenza umsebenzi othileko.
IBhodo ifanele ilandele isigaba 472 somThetho ka 1999 wokuPhathwa kweeMali zakaRhulumende umThetho oyinomboro 1 ka 1999.
IHlangano yabaSebenzeli izijamele begodu ayikafaneli ukuthatha hlangothi, godu ekwenzeni imisebenzi yayo, iwenze ngaphandle kokusaba, ukukhetha nanyana ukubandlulula, begodu nangaphandle kokuthikamezwa ngabehlangothi lezombanganarha nanyana lezeemali.
Umnqopho weHlangano yabaSebenzeli
Umnqopho weHlangano yabaSebenzeli kuphuhlisa ukuthuthuka ngokujameleka ngokunaba kwebubulo lemidiya eSewula Afrika.
UmThethosisekelo weBhodo
IBhodo yeHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa imumethe amalungu, ubuncani bakhona alikhomba, kodwana angeqi ngaphezu kwalithoba.
IBhodo yakhiwa ngelungu linye elikhethwe ekorweni ngayinye kilezi ezibalwe esigabeni 51a1 kuya ku iv kunye nobuncani bakhona, abathathu abakhethwe mphakathi mazombe.
IBhodo inabantu okuzakuthi nabaqalwa ngokuhlanganyela-
a bajamele iinkoro zabantu beSewula Afrika ngobunengi bazo; kunye b nangendlela okungakghoneka ngayo, babe nelwazi elifunekako, ubukghoni kunye neboni eenkorweni ezifana nalezi-
i ukukhangisa;
v imidiya yomphakathi;
x zokubika iindaba;
Ngaphambi kokusungula ukwenza umsebenzi, ilungu lifanele bona lithathe isifungo nanyana liqinise ngaphambi kweJaji leKhotho ePhakemeko bona lizibophelele eku-
a sebenzeni ngokulunga, ngekululeko yokuveza imibono, ngokuvuleka kunye nokuziphendulela; kunye b nokuhlonipha nokuvikela umThethosisekelo kunye neminye imithetho yeRiphabhliki yeSewula Afrika.
Ukuphakanyiswa nokukhethwa kwamalungu
(a) IKomiti yeenKhundla ifanele bona yazise, eGurandeni lakaRhulumende kunye nemaphephandabeni ubuncani bakhona amabili afundwa eRiphabhliki, ibawe bona kuphakanyiswe amagama ku-
ii Ikoro yokugadangisa yemidiya yokungenisa imali;
iii Ikoro yokurhatjha yokuzingenisela imali;
iv Ikoro yemidiya yomphakathi; kunye v Nomphakathi mazombe.
b Isaziso esibalwe endimeni a sifanele bona sinqophise indlela okuzakwenziwa ngayo ukuphakanyiswa kwamagama lawo, nesikhathi.
c Ngomnqopho wokukhethwa kweBhodo yamathomo, iKomiti yeenKhundla ifanele bona emalangeni ama- 60 ngemva kokuthoma kwalomThetho, nangabe iPalamende ihlezi nanyana nangabe ipalamende ayikahlali, emalangeni ama- 60 ngemva kokuthoma kokuhlala okulandelako, kugadangiswe isaziswesi ngokulandela indima a.
dUkuqhatjhwa okulandelako kwamalungu, iKomiti yeenKhundla ifanele bona emalangeni ama- 120 ngaphambi kokuphela kwethemu ye-ofisi yelungu, ibawe ukuphakanyiswa kwamalungu ekorweni efaneleko ebalwe endimeni a, ngesaziso ngokuya kwendima leyo.
Abaphakanyisiweko banyulwa ngokuya kwesigatjana 3 bafanele bona bakhethwe ngendlela ezakuqinisa-
a ukuba tjhatjhalazi nokuvuleka; kunye b nerhelo elifitjhani labanyuliweko ligadangiswe.
IKomiti yeenKhundla ifanele bona, emagameni aphakanyisiweko, inyule-
a abantu ubuncani bakhona ababili kodwana bangadluli kwabathathu ekorweni ngayinye kwezibalwe esigatjaneni 1ai ukuya iv; kunye b nobuncani babantu abahlanu kodwana bangadluli etjhumini abazakuvela emphakathini mazombe, kuMongameli bona aqhatjhe.
UMongameli ufanele bona akhethe amalungu emagameni aphakanyiswe yiKomiti yeenKhundla.
a UMongameli ufanele bona akhethe munye wamalungu lawa bona abe ngusihlalo weBhodo.
bNakungekho usihlalo, amalungu aseleko, phakathi kwawo, azakukhetha umjaphethe kasihlalo, ozakufanele bona enze yoke imisebenzi kasihlalo ngesikhathi aphethe.
UKUQOTHWA
Umuntu angeze akhethwa bona abe lilungu nangabe-
b wadliwa ipahlakhe begodu akakatholi irhelebho lokumbuyisela emajameni wangaphambili;
c uyilungu lePalamende, isibethamthetho esinye nesinye seprovinsi nanyana umkhandlu kamasipala;
d usiphathiswa nanyana umsebenzi wehlangano yezepolitiki, itjhitjhingo nanyana ihlangano eqalele zombanganarha;
e ukhe, ngaphandle kwetjhejo lendima f, kwesinye nesinye isikhathi wabotjhelwa ukweba, ukukhwabanisa, ukuphula iimvumelano kunye nanyana umlandu ngokuya komThetho wobuKhohlakali ka 1992 umThetho wama- 94 ka 1992, nanyana omunye nje umlandu ophathelene nokungathembeki;
f ukhe wavalelwa ngemva kokuthoma komThethosisekelo, ngomlandu onqotjhiswe eTjhedulini 1 yomThetho wekambiso yobuLelesi ka 1977 umThetho wama- 51 ka 1977, wagwetjwa isikhathi esingasi ngaphasi konyaka munye begodu akhange avunyelwe bona angahlawula;
g ngamabanga wokungaziphathi kuhle, ukhe wakhutjhwa esikhundleni sokuthenjwa; nanyana h usisebenzi sakarhulumende nanyana uphethe esinye nesinye isikhundla lapho arholelwa khona nguRhulumende, ngaphandle kobana abe lilungu elikhethwe ngokuya kwesigaba 51ai.
Ilungu liphelelwa bulungu balo eBhodini begodu lifanele litjhiye isikhundla nakhibe-
a liyaqothwa ngokulandela isigatjana 1, ekubeni lilungu;
b litlolela uMongameli incwadi yokubawa ukulisa umsebenzi;
c libekwa yikhotho bona alikaphili kuhle emkhumbulweni nanyana liphambene nanyana liyavalelwa ngokomThetho wokuPhila emKhumbulweni ka 1973 umThetho we- 18 ka 1973;
d akhange libe semihlanganweni engaphezu kwemibili elandelanako ngaphandle kwemvumo yeBhodo;
e uMongameli utsomula ukuqhatjhwa kwelungu, ngemva kokubonisana namanye amalungu, nangabe ilungelo alikghoni ukwenza umsebenzalo;
f litholakala limlandu ngokungaziphathi kuhle;
g litholakala limlandu ngokuya kwesigaba 104.
(a) Nakhibe ilungu kuyenzeka liyahlongakala litjhiya isikhundla salo ngokuya kwesigatjana , uMongameli angaqhatjha omunye nomunye umuntu obandulwe ngokufaneleko ebantwini abaphakanyiswa ngokwesigaba 5 , lapho ilungeli (elihlongakeleko) lakhethwa khona, ukuzalisa isikhundla ngaphambi kokuphela kwethemu ye-ofisi leyo.
b Nakhibe ukuqhatjhwokho akukghonakali bona kwenzeke ngokulandela indima a-
i IKomiti yeenKhundla izakufanele bona ibawe amagama azakuphakanyiswa eenkorweni ezifaneleko ngokuya kwesigaba 51 no b, ngokurhabako;
ii IKomiti yeenKhundla ifanele bona yenze irhelo elifitjhani ngokuya kwesigaba 52 begodu ifanele bona yenze iimphakamiso ngokuya kwesigaba 53; kunye iii UMongameli ufanele bona akhethe ilungu eemphakanyisweni ezibalwe endinyaneni ii.
Ngokuya kwesigatjana , ithemu ye-ofisi yamalungu, minyaka emithathu.
Ubuncani bakhona, ama- 50% wamalungu weBhodo yamathomo afanele bona aphathe i-ofisi iminyaka emihlanu.
UMongameli ufanele bona, eminyakeni emibili ngemva kokukhethwa kweBhodo yamathomo, begodu ngokusebenzisana neBhodo, enze isaziso eGurandeni lakaRhulumende, samalungu azakubamba i-ofisi iminyaka emihlanu.
Akunalungu elingakhethwa bona libambe amathemu alandelanako adlula kwamabili.
Umrholo wamalungu weBhodo
Imihlangano yeBhodo
Umhlangano wamathomo weBhodo ufanele bona ubanjwe endaweni kunye nangesikhathi esizakubekwa nguNgqongqotjhe, bese ukusuka lapho, imihlangano izakubanjwa ngeenkhathi kunye neendaweni ezizakubekwa yiBhodo.
IBhodo ifanele bona ihlangane kane ngonyaka.
Usihlalo weBhodo unelungelo lokobana kesinye nesinye isikhathi, begodu ufanele bona nakabawiwa ngencwadi malunga angasingaphasi kwamane, abize umhlangano okhethekileko weBhodo, ozakubanjwa ngesikhathi nendaweni ezakubekwa ngusihlalo.
Akukafaneli bona kube nemihlangano engaphezu kweminane ekhethekileko ngonyaka munye.
Ikhoramu yomhlangano weBhodo, sinengi samalungu wayo.
Usihlalo ufanele bona anikele isaziso esitloliweko samalanga ali- 14 ngaphambi komunye nomunye umhlangano weBhodo emalungwini woke wayo.
Isiqunto sesinengi samalungu akhona komunye nomunye umhlangano sizakuthathwa njengesiqunto seBhodo, begodu nakwenzeka bona kube namavowudi alinganako, usihlalo uzakufanele bona enze yakhe ivowudi yokuhlukanisa ngaphezu kwevowudi yakhe ejayelekileko azikhethela ukuyenza.
Ngokuya kwesigaba 103, nakwenzeka bona amalungu afunekako wesinengi anelungelo lokuhlala njengamalunga emhlanganweni weBhodo athatha isiqunto nanyana agunyaza okuthileko emhlanganweni loyo, isiqunto esithethweko nanyana into eyenziweko ngokuya kokugunywazokho izakukuba ngesebenzako nanyana ilungu eliqothwe emhlanganweni ngokuya kwesigaba 6 kodwana lingakalisi isikhundla salo nanyana i-ofisi, lihlezi njengelungu.
Amaminithi wokwenzeka emhlanganweni omunye nomunye weBhodo afanele bona arekhodwe begodu atlolwe encwadini eyenzelwe lokho.
Amaminithi wokwenzeka emhlanganweni omunye nomunye afanele bona ethulwe emhlanganweni olandelako weBhodo, nakhibe ayemukelwa, afanele bona atlikitlwe ngusihlalo, begodu nakafakazelwe ngalindlela, angathathwa njengobufakazi bekhotho yomthetho ngokwenzeka emhlanganweni obalwe ekuthomeni.
IBhodo ingabawa isiphathiswa esilawulako bona sikhambele namkha ngimiphi wemihlangano yayo iBhodo.
Ilungu angeze lavowuda, lakhambela nanyana labandakanyeka emihlanganweni yeBhodo, begodu alikafaneleki bona libe khona lapho kubanjwa khona umhlangano nakhibe-
a manqophana nesibawo sokusekelwa, ilungu lomndenalo limnqophisi, ilungu nanyana umlingani ebhizinisini, nanyana linekareko ebhizinisini yombawi nanyana omunye nomunye umuntu okhulumele manqophana nesibawo; nanyana b manqophana nenye into ephambi kweBhodo, linekareko engalikhandela bona lenze umsebenzi njengelunga ngendlela elungileko, engathathi hlangothi begodu efaneleko.
a Nakwenzeka bona ngesikhathi kwenziwa nofana yini eBhodini, kunamabanga wokukholelwa ekuthini ilungu linekareko ebalwe esigatjaneni 1, ilungelo lifanele bona liveze ihlobo lekareko yalo bese litjhiya umhlangano nanyana ukulalelwa okukhonokho khona amalunga aseleko azakubonisana indaba leyo ebekwe phambi kweBhodo, bese batjheja nendaba yokobana ilungelo lifanele yini bona livunyelwe bona lifake isandla emhlanganweni loyo obaliweko.
bUkuvezwa kunye nesiqunto esithathwa malunga aseleko, sifanele bona sitlolwe sivezwe emaminithini waloyomhlangano.
Nakwenzeka bona ilungu libhalelwe ukuveza ikarekwalo ngokuya kwesigatjana 2 nanyana, ngokukhambisana nesigatjaneso, nakhibe ilungelo likhona endaweni yomhlangano weBhodo, bese nganofana ngiyiphi indlela liba nesabelo emhlanganeni loyo weBhodo, iinquntwezo ezithathiweko angeze zathathwa njengezisebenzako.
Ilungu linomlandu begodu lingahlawuliswa imali engadluli ema- R250 000 nanyana lingavalelwa isikhathi esingaphezu kweminyaka emihlanu, nanyana lingahlawuliswa bese liyavalelwa, nangabe-
a liphula isigatjana 1; nanyana b lingavezi ikareko yalo nanyana lingatjhiyi umhlangano nanyana ukulalelwa elinekareko kilo, njengokutjho kwesigatjana 2.
Abasebenzi
IBhodo ifanele bona ikhethe umuntu ofundileko begodu oneboni kwezokubalwa kunye neendaba zeemali, begodu, ngendlela okungakghoneka ngayo, ofundileko nanyana oneboni eenkorweni ezibalwe esigabeni 4 (b), njengesiphathiswa esilawulako seHlangano yabaSebenzeli.
Umuntu uzakukhutjhwa ekubeni akhethwe nanyana ekurageleni phambili njengesiphathiswa esilawulako nangabe ulilungu leBhodo nanyana abhalelwe ngamabanga wokuqothwa abalwe esigabeni 61.
Isiphathiswa esilawulako sibamba isihlalo isikhathi esingeze sadlula iminyaka emihlanu begodu angeze sakhethwa bona siphathe amahlandla angaphezu kwamathathu, alandelanako e-ofisi.
Kwesinye nesinye isikhathi, iBhodo ingajamisa ukukhethwa kwesiphathiswa esilawulako-
a nangabe isiphathiswa esilawulakweso sibhalelwe kanengana ukwenza umsebenzaso ngefanelo;
b nangabe, ngamabanga wokugula ngokomzimba nanyana emkhumbulweni nanyana ukukhubala, isiphathisweso sesibhalelwa ukwenza umsebenzaso ngefanelo; nanyana c nasingaziphathi kuhle.
Isiphathiswa esilawulako kunye nabasebenzi bafanele bona bakhethwe ngokuya kweenkambiso ezisetjenziswa ekukhethweni kwabasebenzi bakarhulumende ngokuya komThetho wabaSebenzi bakaRhulumende ka 1994 IsiMemezelo se- 103 saka 1994.
Iinjamiso kunye neemvumelwano zomsebenzi zesiphathiswa esilawulako kunye nabanye abasebenzi babajameli, kubalwa nemirholo yabo, amalungelo akhambisana nomsebenzi awenzako, ipentjhini kunye neminye imisebenzi yokuthokozwa emsebenzini, kuzakubekwa yiBhodo.
Umrholo, amalungelo akhambisana nomsebenzi awenzako, ipentjhini neminye imisebenzi yokuthokozwa emsebenzini okubalwe ngehlapha esigatjaneni 6, kufanele bona kubekwe ngokuya kwehlelo eliphasiswe nguNgqongqotjhe ngokuvumelana noNgqongqotjhe wezeeMali.
Imisebenzi yesiphathiswa esilawulako
Ngokulandela iintjengiso ezitloliweko zeBhodo kunye nesigaba 14 (b), isiphathiswa esilawulako singakhetha abasebenzi abanye eHlanganweni yabaSebenzeli njengokutlhogeka, ukufezakalisa umsebenzi ovela nanyana othintene nomsebenzi weBhodo nanyana weHlangano yabaSebenzeli.
Isiphathiswa esilawulako sifanele bona-
a siqinisekise bona iiyalelo zeBhodo ziyafezakaliswa;
b sibike eBhodini ngemisebenzi yeHlangano yabaSebenzeli; kunye c nokuhlanganisa umbiko wonyaka ngokwenziwa yiHlangano yabaSebenzeli kunye nokuthumela umbiko eBhodini bona uphasiswe.
Umbiko obalwe esigatjaneni 2c ufanele umumathe-
a iintatimende ezihlolwe ngokomthetho zeemali;
b irhelo labo boke abarhelejiweko;
c iqalisiso lokobana iHlangano yabaSebenzeli iwufeze njani umsebenzayo; kunye d neqalelophambili ngezinto ezizakwenzeka esikhathini esizako.
Imisebenzi mazombe yeBhodo
Ekuphuhliseni zokuthuthukiswa kwemidiya ngokunaba kwayo, iBhodo ifanele bona-
a ithole imiphakathi kunye nabantu abangatjhejwa ngefanelo yimidiya;
b ikhethe amaprojekthi ngokuya kweenjamiso zokuhlunga ezibalwe ngokuya kwesigaba 183 ukuthola isekelo;
c iphuhlise iindingo zemidiya zeenqhema ezikhethekileko ezibalwe esigabeni se- 17;
d iyelelise umphakathi manqophana nokuthuthukiswa kwemidiya neendaba zokunaba kwayo;
e izibandakanye erhubhululweni manqophana nokuthuthukiswa kwemidiya nokunaba kwayo;
f iqinisekisa bona iHlangano yabaSebenzeli kunye neminqopho yayo iyaziswa emphakathini ngokumaketha; kunye g nokubonisana nabasebenzi bomphakathi, iinhlangano kunye neenkhungo zeemali ukuthola isekelo elingakanqophi lamaprojekthi, kubalwa hlangana nokhunye isekelo elifana-
i nezaphulo nanyana irhelebho leemali ekuphadlhalajiseni imitlolo, iindleko zokuposa neendleko zokubetha umtato; kunye ii imalimboleko enamakonyana amancani.
IBhodo ifanele bona ithumele umbiko ophasisiweko obalwe esigabeni 122c , kuNgqongqotjhe esikhathini seenyanga ezintathu ngemva kokuphela konyaka weemali.
a IBhodo ifanele bona ihlele umhlangano wonyaka nabathintekako ebubulweni lemidiya ukunikela umbiko ngokwenziwa yiHlangano yabaSebenzeli;
b Ngokuthintana neBhodo, uNgqongqotjhe abeke bona ngibaphi abathintekako ababalwe bafanele bona bamenyelwe emhlanganweni obalwe endimeni a.
c IBhodo ifanele bona, ngaphezu kokufaka iimemo ezithunyelwe labo abanesabelo ababalwe endimeni b, ifake isimemo somhlangano wonyaka emagurandeni, ubuncani bakhona, mabili afundwa eRiphabhliki le yoke;
Ngemva kokubonisana nomphakathi, iBhodo ingenza iimphakamiso manqophana nokuthuthukiswa kwemidiya ngokunaba kwayo kurhulumende nebubulweni lemidiya.
IBhodo inganikela isiphathiswa esilawulako eminye yemisebenzi yayo ebalwe kilesigaba, ngaphandle komsebenzi otlolwe bunqopha esigatjaneni 1b.
Iimali zeHlangano yabaSebenzeli
Iimali zeHlangano yabaSebenzeli zimumethe-
a Imali ebuthelelwe yiPalamende;
b Imali etholwe ngokuya kweemvumelwano ezibalwe esigabeni sama- 20;
c Izabelo zekhayapha kunye nezangaphandle kwenarha le;
d Amakonyana avela ekusiseni okhunye nokhunye; nanyana e Imali etholakele ngokomthetho evela nanyana kimuphi umthombo.
Imali ebalwe esigatjaneni 1 ifanele bona isetjenziselwe-
a ukusekela ngeemali amaprojekthi kunye nokwenziwako okuthintene nalokho, kubalwa hlangana nokhunye, ukuhlola amaprojekthi, ukuhlahluba bona kuzakuphumeleleka kangangani ngeprojekthi leyo kunye nefunisiso yeendingo; kunye b nokubhadela iindleko, kubalwa hlangana nokhunye iindleko ezimanqophana nemirholo, amalungelo akhambisana nomsebenzi awenzako, ipentjhini kunye neminye imisebenzi yokuthokozwa emsebenzini ebalwe esigabeni 115, iHlangano yabaSebenzeli engene kizo ekufezakaliseni umsebenzayo ngokuya komThetho, ikani nangabe iindlekezo azidluli iphesenti ebekiweko yeemali ebalwe esigatjaneni 1.
Ihlobo lesekelo elinikelwa yiHlangano yabaSebenzeli
Ihlobo lesekelo elinikelwa yiHlangano yabaSebenzeli lingaba ngilelihlobo-
a isekelo leemali elivela-
i eemalini zokurhelebha ezivela njengezabelo eziyikhetjhe;
ii eemalini zokurhelebha eziyizabelo ezivela ngendlela engakanqophi ukusekela ukuthuthukiswa kwebhoduluko elizakukghonakalisa ukuthuthuka kwemidiya nokunaba kwayo; kunye iii neemalini ezivela ngokurhaba ezinqotjhiswe ekuqiniseni kunye nekuphumeleliseni kokuragela phambili kuhle kwamaprojekthi wemidiya;
b amathuba wokubandula kunye nokuthuthukisa ubukghoni eendaweni zoke zokukhiqizwa kwemidiya kunye nokuphadlhalajwa;
c ukwenziwa kokufunisiswa okuqalela ubungako bepumelelo yamaprojekthi amatjha;
d irhubhululo kwezemidiya;
e elinye nelinye isekelo elingakanqophi elibalwe esigabeni 131g; kunye f nokuthola, buthelela nokuphadlhalajiswa kwemithombo yokuthuthukiswa kwemidiya ngeemvumelwano nabalingani abaqakathekileko.
Ukunikelwa kwesekelo
Iimali zokurhelebha bunqopha ezibalwe esigabeni 15(a)(i) zifanele bona zinikelwe amaprojekthi womphakathi wemidiya, hayi amaprojekthi wokungenisa imali amancani wemidiya.
Amaprojekthi womphakathi wemidiya angathola elinye nelinye irhelebho lokusekelwa elibalwe kilomThetho.
Amaprojekthi amancani wokungenisa imali wemidiya athola imalimboleko yamakonyana amancani ebalwe esigabeni 131gii begodu angathola, ngokuya kwesigatjana 1, elinye nelinye irhelebho lokusekela elibalwe kilomThetho.
Iinqhema ezikhethekileko
Amaprojekthi arhelebha iinqhema ezilandelako afanele bona athathelwe phezulu ngomnqopho wokwamukela isekelo elibalwe esigabeni 15:
a abantu abagade badinywe amathuba esikhathini sangaphambili ngesibanga sebandlululo;
b abantu abatlhagako;
d abantu abahlala emadorobheni nemadorojaneni anemithombo emincani yezemidiya;
e abomma;
f ilutjha nabentwana;
g amalungu weenqhema zamalimi agade agandelelwe;
h abantu abangakafundi;
i abantu asele bakhulile;
j abantu abakhubazekile; kunye k neenqhema ezineendingo ezingakabalwa endimeni a ukuya ku- j ezivezwe yiBhodo ngokusebenzisana noNgqongqotjhe.
Amaprojekthi
Woke amaprojekthi afanele bona anqotjhiswe ekutholeni ihloso yeHlangano yabaSebenzeli ebalwe esigabeni 3.
Ngesikhathi iBhodo ikhetha amaprojekthi, ifanele bona itjheje imiphakathi kunye nabantu ababalwe esigabeni 131a.
Ngokusebenzisana neBhodo, uNgqongqtjhe ufanele bona abeke-
a irhelo elinabileko elizakusetjenziswa ekukhetheni-
b indlela isibawo sesekelo esizakufanele bona senziwe ngayo; kunye c nelwazi elifanele bona likhambisane nesibawo.
a amaprojekthi womphakathi wemidiya;
b amaprojekthi amancani wokungenisa imali wemidiya; kunye cnamaprojekthi werhubhululo;
Ilwazi elibalwe esigatjaneni 3c lingabala lelo elimanqophana-
b amaqhinga webhizinisi amumethe iindlela zokuragela phambili nekusaseni; kunye c nebhajethi ehlongozwako.
IBhodo ifanele bona ihlole woke amaprojekthi athola isekelo ngomnqopho woku-
a thola iragelophambili lalawo maprojekthi; kunye b nokuqinisekisa bona lawo maprojekthi afezakalisa iinhloso zawo.
Nangabe iBhodo inombono wokobana iprojekthi ethileko ayifezakalisi iminqopho yayo, iBhodo inga-
a yalela umuntu ophethe liprojekthi ngomtlolo bona, ararulule umraro obonwa yiBhodo;
b nangabe isiyalelo esibalwe ku- a singalandelwa, isekelo leprojekthi leyo lingajanyiswa kwesikhatjhana nanyana liqedwe nya.
a Omunye nomunye umuntu nanyana isikhungo esitshwenyeke khulu ngesiqunto esithathwe ngokulandela isigatjana 2 singadlulisela isinghonghoyilweso phambili kuNgqongqotjhe ngendlela yakhona efaneleko, ngemva kokwazisa iBhodo ngendlela yakhona efaneleko emalangeni ama- 30 ngemva kokuthathwa kwesiquntweso.
bIBhodo ifanele bona ithumele uNgqongqotjhe amabanga wokuthathwa kwesiquntwesi esimraro, emalanganeni ali- 14 ngemva kwelanga isaziso esenziwa ngokwendima a semukelwe.
c UNgqongqtjhe angaqinisa, angatjhugulula nanyana angararhela eqadi isiqunto esenziwa, ngemva kwetjhejo lamabanga wokudluliswa kwesinghonghoyilo solilako.
Iimvumelwano
IBhodo ingangena esivumelwaneni nanyana ngiyiphi ihlangano lapho irhelebho leemali nanyana elingasilo leemali lizakunikelwa khona iBhodo ekufezakaliseni umnqopho walomThetho.
Irhelebho elibalwe esigatjaneni 1 lifanele bona lisize uku-
a rhelebha iinqhema ezibalwe esigabeni 17; kunye b nokuqinisa irhelo elibekiweko ngokuya kwesigaba 183a.
Iiyalelo
Ngokuthintana neBhodo, uNgqongqotjhe angenza iiyalelo manqophana nanyana khuyini efunekako namkha evumelekile bona ibekwe ngokuya komThetho.
IBhodo ifanele bona, esikhathini esingasi ngaphasi kweenyanga ezimbili ngaphambi kokukhupha isiyalelo, yenze bona umtlolo wesiyalelo loyo ugadangiswe eGurandini lakaRhulumende, kunye nesaziso esiveza iminqopho kaNgqongqotjhe ukwenza isiyalelweso nokumema abantu abanekareko bona bathumele iBhodo ngemibono yabo nanyana lokho abakuhlongozako.
Isihloko esirhunyeziweko kunye nokuthoma komThetho ukusebenza
LomThetho uzakwaziwa njengomThetho wokuThuthukiswa kweMidiya neHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa ka 2002, begodu uzakusungula ukusebenza ngelanga elizakutlolwa nguMongameli esazisweni seGuranda kaRhulumende.
IMEMORANDA NGEMINQOPHO YOMTHETHOMLINGWA KA- 2002, WEZOKUTHUTHUKISWA KWEMIDIYA NEHLANGANO YABASEBENZELI BOKUJAMELELISA
UMNQOPHO
IPhepha lezokuThuthukiswa kweMidiya neHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa lahlonywa nguNgqongqotjhe e-Ofisini kaMongameli ngezi- 29 Novemba 2000 begodu labuya lagadangiswa bona umphakathi uveze imibono yawo. Imibono yemukelwa kwaze kwaba ngezi- 28 Feberbari 2001. Ngakelinye ihlangothi iRherho lakaRhulumende lokuThintana nokwAzisa (i-IRRTA) belinesabelo ekuthintaneni nabo boke abanekareko, ngokungaquntukiko. UmThetho ohlongozwako utlolwe ngetjhejo lemibono kunye nokubonisana nabanesabelo.
UMTHETHOMLINGWA OHLONGOZWAKO LO UNQOPHE:
Ukuhloma iHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa bezokuthuthukiswa kwemidiya ngokunaba kwayo.
Ukuhlonywa kweBhodo yeHlangano yabaSebenzeli bezokuthuthukiswa kokuJameleliswa kwemidiya ngokunaba kwayo.
Iinkambiso zokukhethwa kwesiphathiswa esilawulako seBhodo yeHlangano yabaSebenzeli bezokuJamelelisa zokuthuthukiswa kwemidiya ngokunaba kwayo, kunye nabanye abasebenzi bayo.
Ukukhetha amaprojekthi azakusekelwa kunye nemihlobo yesekelo ekhona ebabawini abazakuphumelela eHlanganweni yabaSebenzeli bezokuJamelelisa.
Ukubekwa kweemali zeHlangano yabaSebenzeli bokuJamelelisa.
Ukwenziwa kweeyalelo manqophana nofana yini efunekako nanyana evunyelweko, bona ibekwe ngokulandela umThethomlingwa khulu khulu endabeni yerhelo lokutjhejwako ngesikhathi sokunikelwa kwesekelo leemali kunye nokobana lokhu kuzakuphathwa njani.
UKUBONISANA
Abantu nanyana iinhlangano ezilandelako kuye kwaboniswana nazo:
Imibono eveziweko ngokuya kwesibawo sephephamtlolo yemukelwa ngezi- 28 Feberbari 2001 eenhlanganweni kunye nebantwini abalandelako:
IHlangano yabaSebenzeli bezokuKhangisa
IHlangano yabaMakethi
IsiKhungo sokuVezwa kwemibono ngeKululeko
IThrasti yezeKululeko yokuKhuluma emaBhizinisini
IHlangano eziJameleko yezokuThintana yeSewula Afrika
IThrasti yeBubulo lokuMaketha
IHlangano yesiTjhaba yabaRhatjhi
IForamu yesiTjhaba yemiRhatjho yomPhakathi
IForamu yabaHleli besiTjhaba eSewula Afrika
IHlangano yokuRhubhulula ngezokuKhangisa eSewula Afrika
IThrasti ezijameleko yezokuThuthukiswa kweMidiya
Imibono elethwe babantu ngokwabo:
Iinhlangano kunye neenqhema ezinekareko ezajameleka phakathi kwezinye ngilezi:
Amalungu wekomiti yeenkhundla
IHlangano yesiTjhaba yabaRhatjhi
IHlangano yabaMakethi
IHlangano yabaSebenzeli bezokuKhangisa
IMidiya- 24
IsiKhungo sokuVezwa kwemibono ngeKululeko
IForamu yesiTjhaba yemiRhatjho yomPhakathi
IHlangano yezokuThintana yabaSebenzi
Ukubonisana okuragela phambili kuye kwenziwa neenhlangano kunye neminyango elandelako:
Iminyango karhulumende ekuboniswane nayo ngile:
UmNyango wezokuThintana
UmNyango wezoBulungiswa (Abayelelisi bezomthetho bakaRhulumende)
UmNyango wezeRhwebo namaBubulo
UmNyango wezobuKghwari, amaSiko, iSayensi neTheknoloji
Ezinye iinhlangano ekuboniswane nazo ngilezi:
IHlangano yabaMakethi
IKomitjhani yamaPhaliswano
IsiKhungo sokuVezwa kwemibono ngeKululeko
IHlangano eziJameleko yezokuThintana yeSewula Afrika
IHlangano yesiTjhaba yabaRhatjhi
IForamu yesiTjhaba yemiRhatjho yomPhakathi
IMIPHUMELA EHLANGOTHINI LEEMALI KURHULUMENDE
IINKAMBISO ZEPALAMENDE
Abayelelisi bezomthetho bakarhulumende kunye ne-IRRTA banombono wokobana lomThethomlingwa ufanele bona usetjenzwe ngokuya kwekambiso ebekwe esigabeni 75 somThethosisekelo ngombana awukamumathi njamiso ezisebenza esigabeni 74 nanyana 76 somThethosisekelo.
